Celem terapii jest uświadamianie sobie tego, do czego dotychczas osoba nie miała dostępu, a także poszukiwanie przyczyn wewnętrznych konfliktów oraz pogłębianie ich rozumienia. Równie ważne jest odkrywanie dotychczasowo stosowanych, powtarzających się niekonstruktywnych mechanizmów działania. Dzieje się to przy wsparciu psychoterapeuty. Przez uświadomienie (wgląd), osoba zyskuje możliwość wpływu, a co za tym idzie szansę na zmiany poprzez poszukiwanie nowych, konstruktywnych i akceptowalnych sposobów wyrażania czy radzenia sobie z tym, co problematyczne.

Zanim rozpocznie się proces terapeutyczny, odbywają się zazwyczaj trzy konsultacje, w czasie których następuje zebranie wywiadu przez terapeutę, wstępne określenie problemu oraz oszacowanie możliwości osiągnięcia oczekiwanych rezultatów przez osobę zgłaszającą się po pomoc. Jeśli obie strony uznają zasadność współpracy, po ustaleniu formalnych zasad (kontrakt terapeutyczny), rozpoczyna się proces psychoterapii.

Od tego momentu to uczestnik procesu psychoterapii decyduje o tym, o czym chce mówić w czasie sesji. Jest zachęcany do swobodnego dzielenia się swoimi myślami, uczuciami, fantazjami i skojarzeniami. Również takimi, których nie ujawnia w codziennym życiu ze względu na ich wstydliwy charakter. Wszystkie rozmowy odbywają się w atmosferze poufności i dyskrecji.

Psychoterapia psychodynamiczna jest procesem długoterminowym, a jego czas jest zależny m.in. od specyfiki problemu, ustalonych celów oraz indywidualnego tempa pracy nad sobą, która dokonuje się w czasie trwania terapii.